Banka hesabı açmak ve kredi geçmişi kurmak

Bankalar genellikle üç şey ister: fotoğraflı kimlik, Amerika’daki adresinizin kanıtı ve bir vergi kimlik numarası. Fotoğraflı kimlik olarak pasaport kabul edilir; Florida ehliyeti ya da eyalet kimliği aldıysanız süreç daha da hızlanır. Adres kanıtı için kira sözleşmesi ya da adınıza gelen bir fatura kullanılır.

Vergi kimlik numarası tarafında iki seçenek vardır: çalışma yetkiniz varsa Social Security Number (SSN), yoksa IRS’ten alınan ITIN. Bazı bankalar ITIN ile hesap açar, bazıları açmaz — politikalar bankadan bankaya değişir. Bu nedenle tek bir şubeden aldığınız “olmaz” yanıtını genel kural saymayın; ikinci ve üçüncü bankayı da deneyin.

Şubeye giderken randevu almak ve belgeleri asıllarıyla götürmek işlemi tek seferde bitirir. Hesap açılışında size bir debit kart verilir, fiziksel kart genellikle bir hafta içinde posta ile gelir.

Checking hesabı günlük harcama hesabıdır: maaş buraya yatar, kira ve faturalar buradan ödenir, debit kart buna bağlıdır. Savings hesabı ise biriktirme hesabıdır, faiz getirir ancak aydaki işlem sayısı sınırlı olabilir. Çoğu hane ikisini birlikte açar ve maaşın bir kısmını otomatik olarak savings’e aktarır.

Aylık hesap işletim ücreti (monthly maintenance fee) Amerika’da yaygındır ama neredeyse her bankada muafiyet koşulu vardır: düzenli maaş yatması, asgari bakiye tutulması ya da belirli sayıda otomatik ödeme. Hesap açarken “bu ücretten nasıl muaf olurum?” sorusunu açıkça sorun; yıllık toplamı küçümsenmeyecek bir tutardır.

Havale tarafında iki temel yöntem vardır: ücretsiz ve birkaç iş günü süren ACH transferi, hızlı ama ücretli olan wire transfer. Kira ödemesi gibi düzenli işlemler için ACH ya da banka içi ödeme yeterlidir. Kişiden kişiye küçük ödemelerde Zelle gibi banka içi servisler yaygın kullanılır.

En yaygın model FICO’dur ve 300 ile 850 arasında bir değer üretir. Puan tek bir işlemden değil, zaman içindeki davranış deseninden çıkar. Ağırlığı en yüksek iki başlık ödeme geçmişi ve kullanım oranıdır: borcunuzu zamanında ödemek ve limitinizin küçük bir bölümünü kullanmak puanı yukarı çeker.

Kullanım oranı (utilization) çoğu yeni gelenin kaçırdığı noktadır. Limiti 1.000 dolar olan bir kartta ay içinde 900 dolar harcayıp ay sonunda tamamını ödemek, borcu kapatmış olsanız bile yüksek kullanım olarak raporlanabilir. Kullanımı düşük tutmak, borcu sıfırlamaktan farklı bir davranıştır ve puana ayrı katkı yapar.

Diğer başlıklar hesap geçmişinizin ortalama yaşı, kredi türlerinin çeşitliliği ve yeni başvuru sayısıdır. Kısa sürede çok sayıda kredi başvurusu yapmak puanı geçici olarak düşürür — bu yüzden ev ya da araç kredisi almayı planlıyorsanız, o dönemde yeni kart başvurularını durdurun.

Puanınız yokken standart kredi kartı başvuruları büyük olasılıkla reddedilir. Bu bir engel değil, bilinen bir başlangıç durumudur ve bunun için tasarlanmış ürünler vardır. En yaygını teminatlı karttır (secured credit card): bankaya bir depozito yatırırsınız, kartın limiti bu tutar kadar olur. Kartı normal bir kart gibi kullanır, borcu zamanında ödersiniz ve bu davranış kredi bürolarına raporlanır.

Birkaç ay düzenli kullanımdan sonra bankalar teminatı iade edip kartı standart karta çevirebilir. İkinci bir yol, hâlihazırda kredi geçmişi olan bir aile bireyinin kartında yetkili kullanıcı (authorized user) olarak eklenmenizdir; o hesabın geçmişi belirli koşullarda sizin dosyanıza da yansır.

Sabır bu işin asıl bileşenidir. Ödeme geçmişi zamanla birikir; ilk anlamlı puan genellikle birkaç aylık raporlamadan sonra oluşur ve güçlü bir profil için daha uzun bir süre gerekir. Bu yüzden ev alma ya da araç kredisi planınız varsa, kredi kurma işine varış gününde başlamak en doğru sıralamadır.

Kredi puanı yalnızca kredi başvurularında değil, günlük hayatın birçok noktasında sorulur. Ev kiralarken ev sahipleri kredi raporunuza bakar ve düşük ya da yok puan, ek depozito ya da kefil talebine dönüşebilir. Araç sigortasında birçok şirket kredi tabanlı bir sigorta skoru kullanır. Telefon hattı ya da bazı abonelikler açılırken de sorgulanabilir.

Bu nedenle Amerika’ya yeni gelen bir hane için pratik strateji şudur: ilk kiralamayı kredi geçmişi olmadan yapabilmek için peşin ödeme, ek depozito ya da işveren mektubu gibi alternatif kanıtları hazır tutun; aynı anda kredi kurma sürecini başlatın. Bir yıl sonra ikinci kiralama ya da araç alımı çok daha az sürtünmeyle geçer.

Kredi raporunuzu üç büyük bürodan yılda bir kez ücretsiz alma hakkınız vardır. Hatalı bir kayıt puanınızı gereksiz yere düşürebilir; raporu okumak ve itiraz etmek sizin hakkınızdır.